Melatonina to hormon odpowiadający za prawidłowy sen. Badania wskazują jednak na kilka innych funkcji, jakie pełni w naszym organizmie. Czy może ustrzec kobiety przed rakiem piersi? Czy warto zabrać ją ze sobą w daleką podróż?


Melatonina – jak i gdzie powstaje?

 

Melatonina to hormon wydzielany przez szyszynkę. Szyszynka to niewielki gruczoł zlokalizowany w mózgu, zbudowany z dwóch rodzajów komórek: pinealocytów i komórek śródmiąższowych. Szyszynka znana jest głównie z produkcji melatoniny. Do jej syntezy niezbędny jest tryptofan, który następnie przekształcany jest do serotoniny, a ta ostatecznie do melatoniny. Po wytworzeniu w pinealocytach dostaje się do krwiobiegu i tą drogą dociera do różnych części organizmu. Melatonina oddziałuje nie tylko w obrębie mózgu, gdzie jest wytwarzana, ale także w wątrobie, naczyniach krwionośnych, nerkach, przewodzie pokarmowym, prostacie, skórze czy oczach. W obrębie wymienionych narządów i tkanek występują receptory, dzięki którym hormon może wykazywać swoje działanie.


Melatonina jest wytwarzana zgodnie z rytmem dobowym narzucanym przez nasz wewnętrzny zegar biologiczny, który znajduje się w strukturze mózgu zwanej podwzgórze (uściślając, w jądrach nadskrzyżowaniowych). Droga sygnałów decydujących o działaniu szyszynki rozpoczyna się w siatkówce oka i biegnie przez liczne zwoje i neurony, kończąc swój bieg w pinealocytach. Uwalnianie melatoniny uzależnione jest więc od światła docierającego do naszych oczu. Wytwarzana jest głównie w nocy, a szczyt stężenia tego hormonu we krwi przypada między godziną 2 a 4 rano. Jest to jednak kwestia indywidualna.


Ilości wytworzonej melatoniny zależą nie tylko od pory dnia, ale także od pory roku i naszego wieku. Po 40. roku życia obniża się produkcja melatoniny. U zwierząt wahanie poziomu melatoniny staje się sygnałem zwiastującym nadejście zmian pogodowych. Zimą jej wysokie stężenia utrzymuje się dłużej niż w porze letniej. Ścieżka przemian hormonu kończy się w układzie moczowym, gdzie metabolity melatoniny zostają wydalone. Zapewne melatonina kojarzy wam się przede wszystkim ze spokojnym snem i reklamowanymi środkami regulującymi rytm dobowy. Słusznie, jednak melatonina nie tylko pcha nas w objęcia Morfeusza, ale pełni także między innymi funkcje antyoksydacyjne. Jakie jest jej znaczenie w ludzkim organizmie?


melatonina to hormon odpowiedzialny za sen


Melatonina – funkcje w organizmie

 

Melatonina wykazuje przede wszystkim działanie pronasenne. Jej stężenie wzrasta wieczorem, kiedy spada ilość światła docierającego do oczu. Po całym dniu pełnej aktywności i skupienia, wraz z produkcją melatoniny pojawiają się trudności z koncentracją i uczucie senności. Dlatego też narażenie na światło w nocy powoduje zwiększenie pobudzenia wynikającego ze spadku produkcji melatoniny. Pełni ona zatem ważną funkcje w regulowaniu długości i jakości snu.


Ponadto melatonina okazuje się być wysoce skutecznym antyoksydantem. Z jednej strony pobudza działanie enzymów antyoksydacyjnych, z drugiej hamuje działanie reaktywnych form tlenu. Takie działanie zapobiega uszkodzeniom DNA komórki, może działać więc ochronnie i zapobiegać wystąpieniu chorób nowotworowych.


Przeciwnowotworowym działaniem melatoniny naukowcy zajmują się od wielu lat. Zaobserwowano wyższą zachorowalność na raka piersi wśród kobiet pracujących na nocne zmiany, u których stężenie metabolitów melatoniny w moczu było niższe. Na podstawie tej i innych obserwacji wysnuto przypuszczenie, że hormon ten może działać ochronnie. Badania na zwierzętach potwierdzają takie działanie, jednak nadal pozostaje wiele niejasności. Niektóre badania wskazują na skuteczność suplementacji melatoniną w dawkach 1–10 mg – łagodziła wtedy problemy ze snem u osób pracujących na nocne zmiany. Czy zażywanie melatoniny rzeczywiście jest skuteczne?


Melatonina w leczeniu zaburzeń snu

 

Melatoninę wykorzystuje się dziś w leczeniu zaburzeń związanych ze snem. Zaczynając od najbardziej prozaicznych, jak syndrom jet-lag towarzyszący podróżowaniu do innych stref czasowych, a kończąc na niwelowaniu zburzeń snu wynikających z poważnych chorób, np. w zespole Aspergera. Zastosowanie melatoniny o odpowiedniej porze przed daleką podróżą może ustrzec nas przed negatywnymi skutkami w postaci zmęczenia i kłopotów ze snem.


Melatoninę stosuje się także u pacjentów geriatrycznych, u których nawet z fizjologicznych powodów dochodzi do zaburzeń rytmu dobowego. Zażycie melatoniny wieczorem w dawce około 3 g może polepszyć jakość nocnego wypoczynku. Skuteczność leczenia bezsenności z pomocą melatoniny jest dyskusyjna, jednak może prowadzić do poprawy samopoczucia. W przeciwieństwie do niektórych leków nasennych nie prowadzi do spadku koncentracji i nie niesie poważnych skutków ubocznych.
Stosowanie melatoniny prawdopodobnie nie wiąże się także z żadnym niebezpieczeństwem dla zdrowia. Dawki melatoniny nie muszą być wysokie, aby były skuteczne. Niegdyś, na początku badań dotyczących melatoniny, stosowano dawki sięgające nawet 80 mg. Dziś wiadomo, że aby osiągnąć zamierzony cel, dobowa podaż może wynosić tylko 1 mg.


Jeżeli chcesz wypróbować działanie melatoniny w przejściowych problemach ze snem, zawsze kieruj się informacją podaną przez producenta na ulotce preparatu. Warto mieć na uwadze, że utrzymujące się kłopoty z zaśnięciem mogą mieć swoje podłoże w problemach natury psychologicznej czy innych schorzeniach, które warto zdiagnozować. W takich sytuacjach zawsze należy skonsultować się z lekarzem.


Paulina Hetwer

Dietetyk kliniczny



Bibliografia
Zawilska J.B., Melatonina – hormon o działaniu pronasennym, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2008, 41(3), 224–228.
Bukowska A., Rola melatoniny w procesach antynowotworowych – potencjalne mechanizmy, „Medycyna Pracy” 2011, 62(4), 425–434
González-González A., Mediavilla M.D., Sánchez-Barceló E. J., Melatonin: A Molecule for Reducing Breast Cancer Risk, „Molecules” 2018, 23(2), 336.

Melatonina – nie tylko na zdrowy sen Ocena: 5/5 Ilość głosów: 1